آپولو                               Apollo                                                                     

نام برنامه ای از تحقیقات فضایی ایالات متحده ی امریکا که هدف ان فرود اوردن انسان بر سطح ماه بود.

سفینه هایی که مورد استفاده قرار گرفت به همین نام موسوم بود.آپولو11 نیل آرمسترانگ و ادوین الدرین را در 20 ژوئیه ی 1969 بر سطح ماه فرود آورد.

ابر اورت                                                                                         Oort cloud

ابری متشکل از هسته های ستاره های دنباله دار بی شمار که منظومه ی شمسی را تا فاصله ی یک سال نوری احاطه کرده است.هرگز به طور مستقیم مشاهده نشده است ولی قرائن مختلفی دال بر وجود آن است.

منشا ستاره های دنباله دار از ابر اورت است.

ابر نواختر                                                                                      Super nova

ستاره ای که روشنی اش به ناگاه تا یک میلیون برابر افزایش پیدا میکند.شبیه به نو اختر است ولی افزایش روشنی آن بسی بیشتر است و هرگز کاملا به روشنی اولیه اش باز نمی گردد.

ابرهای ماژلان                                                                     clouds Magellanic

این ها ابر نیستند بلکه کهکشان اند.دو کهکشان نسبتا نزدیک که در نیمکره ی جنوبی دیده میشوند؛شکل آنها نا منتظم است و نام انها از ماژلان سیاح پرتغالی که برای نخستین بار شرحی برای آنها نوشت گرفته شده است.

اثر دوپلر                                                                      Doppler effect            

تغیر فرکانس نور در اثر حرکت نسبی ناظرو چشمه ی نور. 

اثر زیمان                                 Zeemann effect                                               

تغیر طول موج نور گسیل شده از یک چشمه ی نور وقتی که آن چشمه در یک میدان مغناطیسی قرار داشته باشد.

اختر نما(یا کوازار)                     Quasar                                                          

نام متداول اجرام شبه ستاره ای.اختر نماها اجرام فوق العاده درخشانی(درخشانترین اجرام شناخته شده) هستند  به فواصل بسیار زیاد(دورترین اجرام شناخته شده)که مقدار عظیمی انرژی تولید میکنند.سرشت واقعی اخترنماها هنوز تحت بررسی ومطالعه است.

اختفا                Occultation                                                                          

پنهان شدن یک ستاره یا یک سیاره در پشت ماه.اصطلاح"اختفا"به هر موردی نیزاطلاق میشودکه جرم نجومی بزرگی میان جرم کوچک وناظر حایل شود.

اختلاف منظر                  Parallax                                                                  

جابجا شدن ظاهری یک شئ نسبت به زمینه اش که معلول جابجا شدن ناظر باشد.

اختلاف منظر خورشید مرکزی                              Heliocentric parallax         

حرکت ظاهری ستاره های نزدیک نسبت به زمینه ی ستاره های دور دست.این حرکت ظاهری در واقع معلول حرکت انتقالی زمین به دور خورشید است.

ارتفاع                                 Altitude                                                          

فاصله ی زاویه ای یک جسم ازافق در امتداد یک دایره ی قائم.                                                                                  

افق رویداد                                Event horizon                                                      

مرز یک سیاه چاله.در یک سیاه چاله ی غیر دوار افق رویداد(سطحی)کروی است که شعاع آن برابر با شعاع شوارتز شیلد سیاه چاله است.این سطح حدی را مشخص میکند که در آن سرعت گریز یک جرم برابر با سرعت نور میشود و در نتیجه هیچ اطلاعاتی از آن نمیتواند به بیرون برسد.

انتقال به سرخ                                                                                        Red shift

انتقال همه ی خطوط طیفی به جانب طول موج های بلند که در همه ی کهکشانها مشاهده شده است.انتقال به مکان سرخ

کهکشانی معلول انبساط جهان است.انتقال به مکان سرخ گرانشی معلول جرم زیاد جسم گسیل کننده است.

اوج خورشیدی                                           Aphelion                                           

دورترین نقطه ی مدار یک سیاره از خورشید.

اوج زمینی                                  Apogee                                                           

دورترین نقطه ی مدار ماه از زمین.

باد خورشیدی                                        Solar wind                                           

موادی که بیشتر پروتون و الکترون اند و از خورشید به فضا جریان دارند.خورشید به طور عادی در هر ثانیه میلیون ها تن از جرم خود را به علت باد خورشیدی از دست میدهد.

بعد                              Right ascension                                                          

فاصله ی زاویه ای یک جرم سماوی از دایره ی ساعتی مبدا که در طول معدل النهار از0درجه تا 360درجه (یا از0ساعت تا 24ساعت)از مشرق به مغرب اندازه گیری میشود.بعد نظیر طول جغرافیایی است. 

پارسک                             Parsec                                                                    

واحدی برای فواصل ستارگان وبرابر است با فاصله ی PSدر مثلثPST.یک پارسک برابر با 1/30میلیون میلیون کیلومتراست.

پایونیر                                       Pioneer                                                         

نامی که بر نخستین دسته از سفینه های بی سرنشین فضاپیمای آمریکا نهادند.این سفینه ها از نظر فن پرتاب وهدایت سفینه های مارینر،لونارآربیتر،رینجر،وسرویورحایز اهمیت بسیار بودند.

پراش نور                                  Diffraction                                                    

پدیده ای که نور در عبور از شکافی باریک یا سوراخی خرد از خود بروز می دهدو در نتیجه ی آن نوارهای تاریک و روشن متناوب به وجود می آید.                                                                                        

پروتون                              Proton                                                                             

ذره ای هسته ای دارای بار الکتریکی مثبت.هسته ی اتم هیدروژن یک پروتون منفرد است.

پلاسما                          Plasma                                                                       

گاز یونیده.

پوزیترون

یک ذره ی زیر اتمی شبیه الکترون که بار آن مثبت است.

پیش ستاره                                         Proto-star                                             

قسمتی از یک سحابی که به زودی به یک ستاره تبدیل خواهد شد.

تپ اختر                                                         Pulsar                                       

ستاره ای نوترونی که علامت های رادیویی گسیل می کند.نخستین تپ اختر در سال 1967کشف شد.پالس (تپه) این تپ اختر 3/1(یک سوم)ثانیه طول می کشدوبا دقت زیادهر 1و3/1ثانیه تکرار می شود.

تداخل سنجی پیسه ای                                                  Speckle interferometer      

تکنیکی برای بهبود توان تفکیک تصویرهای نجومی از طریق حذف آثار تلاطم جو  زمین.                                                            

تربیع                                                       Quardreture –Quarter moon       

وقتی که دوری ماه یا سیاره ای از خورشید(بر کره ی سماوی)به اندازه ی 90درجه است.

تلسکوپ                                       Telescope                                                   

در نجوم اسبابی که برای جمع آوری اشعه از اجرام سماوی به کار می رود.

تلسکوپ رادیویی                                               Radio telescope                     

اسبابی که برای بررسی اجرام سماوی از طریق امواج رادیویی گسیل شده از آنها به کار می رود.

توان تفکیک تلسکوپ                                               Resolving power             

توان جدا کردن دو نقطه ی نزدیک به هم به دو نقطه ی متمایز از یکدیگر.

ثابت خورشیدی                                                    Solar constant                    

آن مقدار از گرمای تشعشعی خورشید که توسط یک سانتیمتر مربع از سطح زمین دریافت می شود.مقدار آن94/1کالری بر سانتیمتر مربع در هر دقیقه است.

ثابت هابل                                                               Hubble constant             

نسبت سرعت دور شدن یک کهکشان به فاصله ی آن.این نسبت در حدود 100کیلومتر بر ثانیه در هر یک میلیون پارسک است.

جمعیت ستاره ای                                    Stellar population                            

ستاره ها به دو جمعیت تقسیم میشوند:جمعیتIو جمعیتII . در ستاره های جمعیت Iفراوانی عناصر سنگین زیاد است.گستره ی سنی این ستاره ها وسیع است.ستاره های جمعیت Iعمدتا در قرص کهکشانها و بازوهای مارپیچی دیده می شوند.ستاره های جمعیت IIستاره هایی پیراند که عناصر سنگین در آنها اندک است.آنها را در هاله ها و هسته های کهکشانی میتوان یافت.

چشمه های مجزا                Discrete source                                                        

نواحی کوچکی(تقریبا نقطه ای)در آسمان که از آنها امواج الکترومغناطیسی بسیار شدیدی در فرکانس های رادیویی به زمین میرسد.این نقاط را سابقِِاً ستارگان رادیویی مینامیدند.

حد چاندراشیکار                                                     Chandrasehkar limit         

بیشترین جرمی که یک ستاره میتواند داشته باشد تا سرانجام به صورت یک کوتوله ی سفید آرام و قرار گیرد. این جرم در حدود4/1برابر جرم خورشید است.ستاره ای که جرمش از این حد تجاوز کند،بر اثر گرانش می رمبد وسرانجام آن یک ستاره ی نوترونی یا یک سیاه چاله خواهد بود.

حد فاصل                    Terminator                                                                  

مرز بین قسمتهای تاریک و روشن ماه ویا یک سیاره.

حرکت تقدیمی                                          Precession                                        

حرکات بطئی محور زمین در نتیجه ی کشش گرانشی ماه بر برآمدگی استوای زمین.این حرکت بطئی محور,موجب میشود که نقاط اعتدال در میان صورت های فلکی به سمت مغرب حرکت کنند.

حرکت خاص ستارگان                                     Stars proper motion                  

سرعت زاویه ای(بر حسب ثانیه ی قوس در سال)یک ستاره در امتداد قائم بر خط دید ناظر زمینی.

حرکت رجعی                              Retrograde motion                                     

حرکت ظاهری یک سیاره به عقب(به طرف غرب)در زمینه ی ستارگان.

حضیض خورشیدی                          Perihelion                                               

نزدیک ترین نقطه ی مدار یک سیاره یا ستاره ی دنباله دار به خورشید(نقطه ی A).

حضیض زمینی                                Perigee                                                          

نزدیک ترین نقطه ی مدار ماه(یا یک ماهواره ی زمینی)به زمین(نقطه یA).

خرده شهابسنگ                                                Micro meteoroid                 

ذره ی غبار ریزی که در فضا شناور است و به قدری کوچک است که به چشم برهنه مرئی نیست و در هنگام عبور از جو به سبب کوچکی ملتهب و فروزنده نمیشود.

خور طیف نگار                                  Spectroheliogram                               

اسبابی که از خورشید،در نور تکفام(یک رنگ)عکس می گیرد.

خوشه ی ستاره ای                                               Star cluster-Stellar cluster

یک گروه ستاره که اعضای آن به قدر کافی به هم نزدیک و به طور فیزیکی با یکدیگر مرتبط اندو منشأ مشترکی دارند.

خوشه های ستاره ای به دو دسته ی خوشه های کروی(globular cluster)و خوشه های باز(open cluster) تقسیم می شوند.در خوشه های کروی,توزیع ستاره ها کروی و فشرده است وتعداد ستاره ها چند ده هزار یا بیشتر است. توزیع ستاره ها در خوشه های باز،پراکنده و نامتقارن است و تعداد ستاره ها از چند ده تا چند هزار است.

دانه ها                                                        Grains                                      

کوچکترین واحدهای قابل رؤیت بر سطح خورشید.قطر دانه ها چند صد کیلومتر است.اندازه و ساخت آنها پیوسته تغییر می کند.

دایره ی اعتدال(یا دایره ی ساعتی مبدا)                Equinoctial colure                 

دایره ای ساعتی که از نقطه ی اول حمل می گذرد.زوایای ساعتی(که نظیر طول های جغرافیایی بر سطح اند)به مبدأ دایره ی اعتدال سنجیده می شوند.

دایره ی ساعتی                               Hour circle                                            

دایره ی ساعتی نظیر نصف النهار جغرافیایی است:دایره ی عظیمه ای که از دو قطب آسمان می گذرد.

دایرة البروج                                                      Ecliptic                               

دو تعریف معادل هم می توان برای دایرة البروج به دست داد:

آ.دایره ی عظیمه ای بر کره ی آسمان که از تقاطع آن کره با صفحه ی مدار زمین حاصل می شود.

ب.مسیری که خورشید در حرکت ظاهری سالانه ی خود به دور زمین بر کره ی آسمان می پیماید.

درخشندگی                                 Luminosity                                               

نسبت کل نوری که یک جرم سماوی گسیل می کندبه کل نوری که از خورشیدگسیل میشود.همچنین کل انرژیی که یک ستاره در یک ثانیه گسیل می کند.

دریچه ی رادیویی                                          Radio window                        

شفاف بودن جو در برابر امواج رادیویی به طول موج بین25/0و30 سانتیمتر.

دریچه ی نوری                                     Optical window                             

ناحیه ای از طیف الکترومغناطیسی که اشعه ی مربوط به آن می تواند از جو زمین عبور کند و به سطح زمین برسد.گستره ی آن از 3000آنگستروم تا 30000آنگستروم است.

دو تایی                          Binary                                                                 

نگاه کنید به ستاره ی دو تایی.

دو تایی طیف نمودی                                                  Spectroscopic binary

منظومه ای متشکل از دو ستاره که ردیابی آنها فقط به کمک طیف نما میسر است.

دو تایی گرفتی                                          Eclipsing binary                       

یک منظومه ی دو تایی،که از دیدگاه زمین,مؤلفه های آن به تناوب و به طور منظم از برابر هم می گذرند و باعث گرفت یکدیگر؛قدر ظاهری سیستم به هنگام گرفت،کاهش می یابد.

دوره ی تناوب نجومی                                   Sidereal period                     

مدت زمان لازم برای آن که سیاره ای یک دوران کامل(نسبت به ستارگان ثابت)به دور خورشید را به انجام رساند.

دوره ی تناوب هلالی                                              Synodic period            

فاصله ی زمانی بین دو مقارنه ی متوالی ماه یا یک سیاره با خورشید از دیدگاه زمین.

دوری                                                 Elongation                                    

فاصله ی زاویه ای یک سیاره از خورشید که بر حسب درجه،دقیقه و ثانیه ی قوس سنجیده می شود.

رابطه ی جرم-درخشندگی                        

مطابق این رابطه،که به ستاره های رشته ی اصلی قابل اطلاق است,درخشندگی متناسب است با Mبه توانaکه در آن Mجرم ستاره است.توانaبرای ستارگانی که جرمشان از نصف جرم خورشید کمتر است،برابر5/4و برای ستارگانی که جرم آنها بیش از 5/1برابر جرم خورشید است معادل 5/3 است.

راه کاهکشان                                                        Milky way-The galaxy

نواری نورانی بر آسمان که بخشی از کهکشان ماست.نورآن معلول این واقعیت است که اکثریت عظیم ستارگان کهکشان (قرص مانند)ما در امتداد این نوار،بر کره ی آسمان واقع اند.

رخ گرد                                                               Libration                     

"جنبیدن"ظاهری ماه (یا سیاره ی عطارد)به راست و چپ،وبالاو پایین.بر اثر این نوسان ها قسمتی از سطح معمولاً پنهان ماه بر ناظر زمینی آشکار می شود.

                                                                    مهدیه نیکخواه    29تیر1387 /19جولای2008-07-19