ASTRONOMY
ستارگان دوتایی نزدیک Close binary ستاره های دوتایی گرفتی Eclipsing Binary ستاره های دوتایی طیفی Spectroscopic Binary اگر در شب پر ستاره در فضای آزاد قرار بگیرید متوجه خواهید شد که ستارگان تغییر مکان میدهند. اگر به مدت چند دققه به ستاره یا گروه ستارگان خاصی از نزدیک ستون یا ساختمان بلندی نگاه کنید متوجه این حرکت خواهید شد. در طی مشاهدهای طولانیتر متوجه خواهید شد که برخی از ستارگان مثل خورشید و ماه ظاهرا در شرق طلوع کرده و به تدریج در آسمان بالا میآیند و پس از طی پهنه آسمان در افق غربی غروب میکنند. مشاهده باز هم بیشتر نشان میدهد که همه ستارگان حول محورهای نامرئی گردش میکنند. ارتفاع یا فرازی که این محروهای نامرئی در آن قرار دارند به موقعیت ناظر در سطح زمین بستگی دارد. مثلا در مورد فردی که از نیویورک رصد میکند، محور نامرئی (قطب سماوی شمالی) تقریبا در نقطه وسط فاصله بین افق شمالی و بالای سر او قرار میگیرد. پیدا کردن این محور نامرئی در نیمکره شمالی نسبتا آسان است، زیرا خوشبختانه ستاره قطبی (ستاره جدی) خیلی نزدیک به آن قرار دارد. ستارگان در آسمان شب بصورت نقشها یا گروههایی دیده میشوند که صورتهای فلکی نام دارند. هیچ کس نمیداند چه شخصی برای اولن بار نقشهای ستارهای را برای تشکیل صورتهای فلکی تنظیم کرد. مواردی را که میدانیم به 4000 سال قبل ، یعنی به دوران بابلیان مربوط میشود. حدود 280 سال قبل از میلاد ، یک شاعر یونانی به نام آراتوس سولی درباره صورتهای فلکی اشعاری سروده است و این اشعار قدیمیترین توصیف موجود از آنهاست. نخستین تصاویر صورتهای فلکی نیز روی مجسمهای رومی حک شده است که به "کرخ آتلانت فارنس" مشهور است و اکنون در موزهای در ناپل نگهداری میشود. مجسمه نشان میدهد که اطلس (شخصیت اسطورهای) به سطح کرهای که بر بالای سر اوست که در آن زمان یونانیها میشناختند، نقش بسته است. پنج صورت فلکی دیگر در اثر تحولات زمان از آن محو شده است. انسانهایی که در نیمکره شمالی زندگی میکنند، نسبت به آنها که در نیمکره جنوبی هستند خوش شانسترند، زیرا صورتهای فلکی بسیاری در آسمان نیمکره شمالی وجود دارند که اشکال کاملا متمایزی داشته و باز شناخت آنها آسان است. وقتی این صورتهای فلکی قابل تشخیص شدند محل صورتهای فلکی دیگر نزدیک به آنها نیز وضوح کمتری دارند، به آسانی کشف میگردد. شاخصترین صورت فلکی آسمان شمالی ، دب اکبر (خرس بزرگ) نام دارد. تمشاگران اولیه آسمان تصورات روشن و زندهای داشتند و به همه صورتهای فلکی ، از جمله صورتهای فلکی منطقة البروج اسامی حیوانات ، اشیای مشهور و یا اسامی شخصیتهای اسطورهای را داده بودند. در واقع ، صورت فلکی خرس بزرگ جز دم آن ، زیاد شبیه به خرس نیست. برای یافتن این صورت فلکی ابتدا جای آن را در نقشه ستارگان پیدا کنید و سپس در یک شب بدون مهتاب و با هوای صاف آن را در آسمان جستجو کنید. ابتدا بگذارید چشمانتان به تاریکی عادت کند. این کار سه یا چهار دقیقه طول میکشد. رو به شمال بایستید و با توجه به آن وقت شب از سال به دقت هفت ستارهای را که آن صورت فلکی از آنها تشکیل شده است، جستجو کنید. در پاییز ، در اوایل شب ، دب اکبر در پایین افق قرار میگیرد و مثل دیگ بزرگی به نظر میرسد که دارای دستهای خمیده است. ولی در بهار این صورت فلکی در بالای سر بهصورت وارونه قرار میگیرد و تشخیص شکل آن تا اندازهای دشوار میشود. در واقع دیگر این صورت فلکی بصورت کج قرار میگیرد. با شروع از صورت فلکی دب اکبر همراه با استفاده از نقشه ستارگان ، جای صورتهای فلکی دیگر را تشخیص داد. در آسمان شبهای زمستان با ایستادن رو به جنوب ، صورت فلکی جبار (شکارچی) یکی از صورتهای فلکی است که محل آن را میتوان به آسانترین وجه پیدا کرد. سه ستارهای که "بند شمشیر جبار" را تشکیل میدهند در جهت شرق و رو به پایین ، به سمت ستاره شعرای یمانی که درخشانترین ستاره در آسمان است، قراول رفتهاند. جبار (شکارچی) ، صورت فلکی بسیار جالبی است که پر از اجرام قابل رؤیت با چشم غیر مسلح است. ستاره یدالجوزا که "شانه راست جبار" را تشکیل میدهد، یک ستاره سرخ بسیار شاخص از نوع ستارگانی است که به "غول سرخ" مشهورند. این ستاره از لحاظ درخشندگی در آسمان در مرتبه دوزادهم قرار دارد. اندازه آن خیلی بزرگتر از خورشید است. قطر این ستاره سه برابر قطر خورشید است. همچنین یدالجوزا ستاره متغیری است و درخشندگی آن بین قدرهای 0.3 و 1.1 تغییر میکند. ستاره درخشان دیگری که همان رنگ رخ یدالجوزا را دارد، الدبران است که در صورت فلکی مجاور یعنی ثور قرار دارد. بیشتر ستارگان نیز مانند صورتهای فلکی نامگذاری شدهاند. اکثر این نامگذاریها توسط یونانیها و اعراب انجام شده است. گر چه ستاره شناسان هنوز هم از این اسامی استفاده میکنند، ولی در عمل ترجیح میدهند از یک روش علمی که در سال 1603 توسط یوهان بایر (1625-1572) ستاره شناس آلمانی ابداع شد، استفاده کنند. بایر ستارگان هر صورت فلکی را با شروع از درخشانترین آنها ، با حروف یونانی: α (آلفا) ، β (بتا) ، γ (گاما) و غیره نامگذاری کرد. در این روش شعرای یمانی ، آلفای دب اکبر ، یدالجوز ، آلفای جبار و ستاره رجل ، بتای جبار تلقی میشود. البته الفبای زبان یونانی محدود است و برای ستارگان زیادی که کشف شده ، ستاره شناسان روشهای دیگری را برای نامگذاری ابداع کردهاند منجمان باستاني متوجه شده بودند كه گاهي ستارگان جديد در آسمان نمايان مي شود.و پس از مدتي دوباره ناپديد ميشوند.در قرون وسطي منجمان اين ستاره ها را نو اختر ناميدند . مه،در لاتين به معني ستاره نو است.برخي از اين ستارگان نو بسيار پر نور بودند.سه تا از اين ابر نو اختر ها در دوران تاريخي مشاهده شدند. درخشندگي ابر نو اختران درخشندگي ابر نواختران هنگامي كه آتش ابر نو اختر بر مي فروزد،نورانيت ستاره به طور اعجاب انگيزي افزايش مي يابدكه بسيار بيشتر از افزايش نورانيت در مورد نو اختران است.در حالي كه نو اختر حد اكثر به درخشندگي مي رسد كه آنرا به يكي از نوراني ترين ستارگان اين كهكشان بدل ميكند،ابرنو اختر به چنان نورانيتي دست مي يابدكه با مجموع نورانيت هاي تمام ستارگان يك كهكشان برابري مي كند.نوراني ترين ابر نو اختران مشاهده شده در كهكشان هاي ديگر،گاهي چند برابر نوراني تر از خود كهكشان بوده اند.درخشندگي يك ابر نو اخترتامقاديري در حدود يك مليارد برابرنورانيت خورشيد مي رسد. ستاره دوتایی به دو ستاره گفته میشود که به هم نزدیک هستند و به دور مرکز ثقلشان گردش می کنند. به ستاره کوچکتر ستاره همدم گفته می شود.تحقیقات جدید نشان می دهد درصد زیادی از ستارگان بخشی از یک سامانه حداقل دو ستارهای هستند. ستارگان دوتایی در اخترفیزیک بسیار مهم هستند زیرا مدار آنها جرمشان را مشخص می کند.جرم بسیاری از ستارگان تکی از روی برونیابی جرم ستارگان دوتایی بدست می آید. ستاگان دوتایی با ستاره دوتایی نوری یکی نیستند, تفاوت آنها در این است که ستارگان دوتایی نوری از زمین نزدیک یکدیگر دیده می شوند ولی آنها هیچ اثر گرانشی بر یکدیگر ندارند.ستارگان دوتایی از روی طیفسنجی هم شناخته می شوند. اگر مدار حرکت این ستارگان در راستای دید زمین باشد آنها از طریق گرفت تشخیص داده خواهند شد. به سامانههای بیشتر از دو ستاره ستاره چندتایی می گویند که فراوانی آن کم نیست.ستارههای دوتایی میتوانند بین یکدیگر جرم تبادل کنند و تکامل یابند از معروفترین ستارگان دوتایی می توان به الغول(ستاره دوتایی گرفتی)شباهنگ و ماکیان ایکس یک(که همدم کوچکتر قویترین احتمال سیاهچاله است). لفظ ستاره دوتایی از سال ۱۸۰۲ توسط سر ویلیام هرشل به کار رفت, در تعریف او آمده است, "یک ستاره دوتایی واقعی- متشکل از دو ستاره است به طوری که به یکدیگر را جذب می کنند".دو ستاره نزدیک به هم به طور تصادفیستاره دوتایی نوری نام می گیرند, مشهورترین ستاره دوتایی نوری ستاره زتا خرس بزرگ است که در صورت فلکی خرس بزرگ قرار دارد. دوتاییهای غیر واقعی را دوتایی نوری می گویند. با اختراع تلسکوپ ستارگان دوتایی بیشتری کشف شدند. هرشل, در ۱۷۸۰ میلادی,۷۰۰ سامانه دوتایی, و حدود ۵۰ سامانه که به نظرش بیشتر از دو ستاره دارند ثبت نمود.[۱][۲] یک سامانه دوتایی واقعی، دو ستاره است که جاذبه گرانشی دارند.وقتی دو ستاره تفکیک می شوند که با بالابردن دقت تلسکوپها به اندازه کافی (در صورت لزوم از روشهای اینترفرمتریک استفاده میشود) دو ستاره کاملا مجزا دیده شوند که به آنها دوتایی مرئی می گویند.[۳][۴][۵] نشان بروز دیگر تغییر طول موج بر اثر پدیده دوپلر است. که به این نوع ستارگان دوتایی دوتایی طیفی[۳]گفته می شود در این ستارهها خطوط طیفی بر اساس حرکت به سمت زمین یا مخالف آن به سمت ترتیب به آبی و قرمز حرکت می کنند, اگر خطوط به سمت آبی و سپس به سمت قرمز میل کنند نشان دهنده این است که این ستاره به دور مرکز ثقلی حرکت می کند, البته به شرط اینکه با دوره منظمی این اتفاق بیافتد. اگر مدار آنها بسیار نزدیک به خط دید ما باشد, قدر ستاره به طور منظمی کاهش و افزایش می یابد(البته با ستاره متغیر متفاوت است), که به آنها دوتایی گرفتی می گویند بهترین مثال آن ستاره الغول است.[۶] ستارگان دوتایی که هم مرئی و هم طیفی باشند،نادر هستند, و اگر یافت شوند اطلاعات مفیدی را در اختیار ستارهشناسان قرار می دهند چون ستارگان دوتایی بصری غالبا جدایی بزرگی در حالت واقعی دارند و دورههایشان بین دهها تا قرنهاست; ستارگان دوتایی که در مدار کوچکتری دارند، ستارگان دوتایی طیفی می شوند. به عبارت دیگر ستارگان دوتایی طیفی در مدار خود بسیار سریع حرکت می کنند زیرا مدار کوچکتری دارند بنابر این ستارگان دوتایی که هم طیفی باشند و هم مرئی باید بسیار به زمین نزدیک باشند تا دیده شوند. اخترشناسان نوعی ستاره دوتایی کشف کردهاند که به آن دوتایی نجومسنجی[۳] می گویند این گونه ستارگان به ظاهر حول یک منطقه خالی چرخش می کنند که با بررسی بیشتر جرم زیادی در آن منطقه پیدا می شود که نامرئی است مانند سیاهچاله،ستاره نوترونی و... . بعضی از دوتاییهای طیفی فقط یک خطوط طیفی متحرک دارند.[۷]بررسی بیشتر در طول موج پرتو ایکس در بعضی از این گروه ستارگان منبع بزرگی از پرتو ایکس در مرکز جرم را نشان می دهد. بهترین مثال آن ماکیان ایکس یک است, از روی جرم یافت شده که نه برابر جرم خورشید است و از روی حد تولمن-اوپنهایمر-ولکف (حداکثر مقدار جرم یک ستاره نوترونی از این مقدار کمتر است). این مرکز جرم بزرگترین نامزد برای سیاهچاله است.[۸][۹] ستارگان دوتایی از لحاظ روشهای رصد به چهار گروه تقسیم میشوند.[۱۰] ستارگان دوتایی می توانند در چند گروه نیز جای بگیرند اما این موضوع نادر است. یک دوتایی مرئی مجموعهای از دو ستاره است که مدارشان با راستای دید ما زاویه قابل توجه میسازد برای پیدا کردن این گونه ستارگان باید از تلسکوپ با قدرت تفکیک کافی استفاده کرد و هرچه دهانه تلسکوپ بزرگتر باشد قدرت تفکیک دو ستاره از هم بالا می رود.[۱۱] به ستاره درخشانتر در ستاره دوتایی مرئی ستاره اولیه(یا اصلی) و به ستاره کمنورتر ستاره ثانویه(یا همدم) گفته می شود. اگر دو ستاره قدر ظاهری یکسان داشته باشند ستارهای اصلی گفته می شود که زودتر کشف شده باشد.[۱۲] یک دوتایی گرفتی دو ستاره است که مدا آنها بسیار نزدیک به راستای دید ناظر باشد در این صورت در طول دوره دوبار گرفت رخ خواهد داد.[۱۵]
ادامه مطلب
مقدمه
اگر در نیمکره شمالی به دقت بسوی شمال و در نیمکره جنوبی بسوی جنوب نگاه کنیم متوجه خواهیم شد که بعضی از ستارگان غروب یا طلوع نمیکنند، بلکه در طول تمام شب آسمان را دور میزنند. اینها را ستارگان "گرد قطبی" مینامند، زیرا ظاهرا حول دو محور موسوم به قطبهای سماوی شمال و جنوب در آسمان گردش میکنند. اینکه چه ستارگانی (ستارگان گرد قطبی) در تمام طول شب قابل رؤیت هستند به محل رصد بستگی دارد، برای مثال با نگاه به آسمان از آمریمای شمالی یا اروپا خواهیم دید که صورت فلکی دب اکبر ، آسمان شمالی را بطور پیوسته دور میزند و هرگز پایینتر از افق قرار نمیگیرد؛ بنابراین صورت فلکی مزبور از نوع گرد قطبی است. 
البته هنگام شب وقتی به آسمان خیره میشوید باید بخاطر داشته باشید که: در این کره هر ستاره نیست که گردش میکند، بلکه بخاطر یک بار چرخش زمین حول محورش در هر 24 ساعت ، چنین به نظر میرسد که گویی در این مدت ستاره یک بار گردش کرده است.
صرف نظر از اینها ، رصد در طی دو شب متوالی نشان میدهد هر ستاره 4 دقیقه زودتر از شب قبل از طلوع میکند. با نظاره کردن مداوم ستارگان طی هفتهها و ماهها آشکار میشود که تمام کره هر ستاره ظاهرا بطور کامل آسمان را دور میزند. این تغییر مکان تدریجی از آنچه که طی 24 ساعت ملاحظه میکنیم کاملا متمایز است و به این دلیل رخ میدهد که زمین نه فقط حول محور خود بلکه در طی یک سال به دور خورشید نیز گردش میکند. این امر دلیل تغییرات فصلی صورتهای فلکی است. با رجوع به نقشههای آسمان میبینیم که در یک زمان معین صورتهای فلکی مربوط به شمال ، جنوب ، شرق و یا غرب در هر یک از فصلهای سال متفاوت هستند. صورتهای فلکی
چینیها و مصریان باستان نیز برای صورتهای فلکی و همچنینی برای ستارگان درخشان منفرد مثل شعرای یمانی ، تصاویری داشتند. تصاویر مصریان روی جهان نمای مسطح "دندرا" که اکنون در موزه پاریس قرار دارد، ثبت شده است. تصاویر چینیها و مصریها با تصاویر یونانیها کاملا فرق دارد. فقط معدودی از تصاویر مصریها قابل تشخیص هستند، زیرا بعدها هنرمندان مصری در نمونه سازی از تصاویر خیلی قدیمی که الآن موجود نیستند، دچار اشتباه شدهاند. صورتهای فلکی راهنما (قراول)
نحوه یافتن دب اکبر
در این صورت فلکی دو ستاره که نسبت به دسته "دیگ" از بقیه دورترند "قراولان" نامیده میشوند، زیرا اگر خط واصل بین آنها را تا پنج برابر امتداد دهیم به ستاره قطبی (جدی) خواهیم رسید. هرگاه توانستید صورت فلکی دب اکبر را تشخیص دهید و از حرکتهای فصلی آن آگاه شوید، آنگاه خواهید توانست در شب جهت شمال را به درستی تعیین کنید. ولی بخاطر داشته باشید که در داخل و یا حومه شهرها ، نور چراغها و هوای دود آلود ، مانع دیدن ستارگان کم نور میشود و فقط رؤیت ستارگانی ممکن میگردد که صورتهای فلکی پرنورتری را تشکیل میدهند. 
رصد صورتهای فلکی
ستاره رجل الجوزا بر عکس یدالجوزا و الدبران ستارهای بسیار داغ و با رنگ سفید مایل به آبی است یکی از گوهرهای واقعی آسمان ، سحابی بزرگ است، که در صورت فلکی جبار و درست در زیر سه تاره واقع در کمربند آن قرار دارد. با چشم غیر مسلح این سحابی مانند یک لکه غبار تیرهای دیده میشود، ولی از میان دوربین بطور واضح و بصورت ابر سبز رنگی قابل رؤیت است. این سحابی جزء کهکشان راه شیری است و منطقهای است که ستارگان جدید در آن تولد مییابند.
جرم دیگری که با چشم غیر مسلح که بصورت لک غبار تیره دیده میشود و در صورت فلکی امراة المسلسه قرار دارد. این جرم یکی از نزدیکترین کهکشانها به کهکشان راه شیری است و بیش از دو میلیون سال نوری با ما فاصله دارد. وقتی در فضای آزاد به این اجرام نگاه کنید به زودی در خواهید یافت که با اندکی خیره شدن به یک طرف آنها رؤیت بهتری ممکن میگردد. علت آن است که کنارههای مردمک چشم در مقایسه با وسط آن ، نسبت به نور ضعیف حساسترند. اسامی ستارگان
نواختر ها
ابر نو اختر تيكو براهه ،مه در سال 1572 به وقوع پيوست.ابرنو اختر كپلر كه در سال 1604 بسيار درخشان شدو يك ابر نو اختر كه منجمان چيني در سال 1054 مشاهده كردند.جالب است بگويم در محل ابر نواختر چيني ،اكنون سحابي خرچنگ را در صورت فلكي ثور مشاهده ميكنيم.
ادامه مطلب
ستاره دوتایی
اصطلاحات
ردهبندی
بر اساس روشهای رصد
دوتایی مرئی
دوتایی طیفی
دوتایی گرفتی
ادامه مطلب
| Design By : isfastro-club |
از همکاری سایر دوستان علاقمند استقبال میشود.
LinkDump
