پنداشت یک هنرمند از مریخ‌نورد بر روی سیاره بهرام

.

معروف‌ترین مریخ‌نوردهای ناسا، روح و فرصت هستند که هنوز مشغول کارند.

تاريخچه

روح و فرصت تابستان 1382 که مقارن با نزدیک‌ترین ملاقات زمین و مریخ در چند ده سال اخیر بود، به سوی سیاره سرخ رهسپار شدند و در همان سال به مقصد رسیدند. این مریخ نوردها قرار بود فقط ۹۰ روز کار کنند، اما طراحی فوق العاده و ساخت بی نظیرشان سبب شد بتوانند زمستان مریخ را نیز پشت سر بگذارند و هشت برابر بیشتر عمر کنند. سال مریخی، نزدیک به دو برابر سال زمین طول می کشد و از آن جا که فاصله مریخ تا خورشید، بسیار بیشتر از فاصله زمین تا خورشید است، زمستان آن جا بسیار سخت تر و طولانی تر است. روح و فرصت در طول این یک سال مریخی توانستند هفتصد هزار تصویر به زمین مخابره کنند، بیش از ده هزار متر مسیر سنگلاخ را طی کنند و بسیاری از سنگ ها و صخره های سر راه را سوراخ کنند و مورد آزمایش قرار دهند. آن ها شواهدی قاطع برای حضور آب جاری در گذشته مریخ به دست آوردند که بزرگ ترین کشف سال 2003 لقب گرفت. آن ها نشانه های بسیار زیادی در مورد فعالیت های شدید درون مریخ پیدا کردند. از تپه هایی که رسیدن به آن ها رؤیایی بیش نبود، صعود کردند و بسیاری دیگر از واقعیت های سطح مریخ را نمایان ساختند. البته اطلاعات مشابهی که دو مریخ نورد از دو سوی مریخ ارسال کردند، نشان داد که این نشانه ها در همه جای مریخ وجود دارد و منحصر به یک منطقه خاص نیست.

مدت مأموریت

مریخ نوردهای روح و فرصت قرار بود 90 روز کار کنند، ولی الان بیش از هشتصد روز است مشغول کار هستند و هنوز مثل روز اول می توانند به فعالیت خود ادامه دهند. در طول این دو سال، اتفاق های زیادی روی داد که نزدیک بود آخر کار آن ها را رقم بزند. یک بار یک تکه سنگ درون یک بازو گیر کرده بود و دانشمندان هر کاری کردند، نتوانستند آن را خارج کنند، تا این که به طور اتفاقی، سنگ قِل خورد و از بازو خارج شد. يك بار هم فرصت در يك دشت شنی بوكس‌واد كرد. یكی از چرخ‌های روح هم خراب شده و نمی‌چرخد.

سلول‌های خورشیدی که تنها منبع تأمین انرژی این مریخ نوردها هستند، به مرور غبارآلود می شوند و انرژی تولیدی شان کاهش می یابد. اما در تابستان 1384 به شکلی اتفاقی، چند گردباد به هنگام ظهر پدید آمدند و غبارها را جارو کردند. در حال حاضر، هر دو مریخ نورد در کمال صحت و با انرژی کامل به کار خود ادامه می دهند. با توجه به این که این دو مریخ نورد، زمستان طولانی مریخ را نیز پشت سرگذاشته اند، به نظر می رسد حالا حالاها با مشکلی مواجه نشوند. اما این مأموریت که۲۰ ماه بیشتر از زمان پیش بینی شده به طول انجامیده، انرژی و بودجه بسیار زیادی را در دفتر مطالعات مریخی ناسا به خود جذب کرده و برنامه های بعدی مریخ را با تعویق مواجه کرده است. هنوز مشخص نیست آینده این مأموریت و دیگر برنامه های در دست مطالعه به کجا می‌انجامد.

اندرو دانتزل، مدیر قسمت منظومه شمسی ناسا در واشنگتن می گوید: روح و فرصت ظاهراً برای ادامه داستان ماجراجویانه خود آماده اند. ما با دریافت این خبر خوب و با توجه به ضرورت اداره صحیح مریخ نوردها، پشتیبانی بیشتری از کار دسته جمعی تیم کنترل آن ها در زمین کردیم.

با این که مریخ نوردها تاکنون به خوبی فراتر از حد تفکر کار کردند، ولی آرام آرام اثرات فرسودگی و خستگی در آن ها به چشم می خورد.

یکی از تغییراتی که اخیرا در روند پروژه صورت گرفت، کاهش فعالیت مریخ نوردها از 7 روز به 5 روز در هفته است. بدین ترتیب، حدود 20درصد از متخصصان گروه پشتیبانی که تقریباً 100 نفر می شوند، مریخ نوردها را رها می کنند و سراغ پروژه های دیگر می روند. مریخ نوردان می بایست دو روز در هفته را فقط صرف جذب انرژی و شارژ کردن باتری‌های خود کنند.

 کشفیات بزرگ

فرصت و روح به ترتیب و با فاصله دو هفته، نشانه های وجود آب مایع در زمانی دور در سیاره سرخ را کشف کردند. بررسی داده های ارسالی از مریخ نورد روح ، مشخص کرد بستر این سطح در مجاورت با آب مایع، دچار تغییرات فیزیکی و شیمیایی شده است. هر دو مریخ نورد به نشانه هایی از آب از جمله سنگ های رسوبی و حاوی هماتیت رسیدند. فرصت خیلی زود اثبات کرد که مقدار زیادی آب به همراه نمک در فلات مریدیانی (محل فرود مریخ نورد فرصت) وجود داشته است. یافتن شواهدی از وجود آب در گذشته سیاره سرخ، مأموریت اصلی روح و فرصت به شمار می رفت. اینک به نظر می رسد این دو، پیش از به پایان رسیدن زمان مأموریت، موفقیت کامل خود را کسب کرده اند.

برای نخستین بار در تاریخ، انسان موفق به بررسی شهاب سنگی بر سطح سیاره ای دیگر شد. فرصت توانست شهاب سنگی را پیدا کند که بستر جرم آن از آهن و نیکل تشکیل شده است. این شهاب سنگ که به اندازه یک توپ بسکتبال است، کاملاً سوراخ سوراخ شده و ماهیت آن به کمک طیف نگارهای مریخ نورد مشخص شده است. تعداد اندکی از شهاب سنگ هایی که بر روی زمین یافت می شوند، این ترکیبات را دارند و بقیه آن ها عمدتاً صخره ای هستند. به طور مثال، جرمی که گودال معروف آریزونا را پدید آورده است، ترکیباتی مانند شهاب سنگ یافت شده بر سطح مریخ را داشته است. این شهاب سنگ در نزدیکی سپر گرمایی مریخ نورد در فلات نصف النهار یافت شده است.